… เมืองเทพา จังหวัดสงขลาในปัจจุบัน ก่อตั้งเมื่อใดไม่มีหลักฐานแน่ชัด แต่ในแผนที่สมัยกรุงศรีอยุธยา ได้ปรากฏชื่อเมืองเทพา วัดพระสามองค์ หรือวัดเทพาไพโรจน์ เป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองเทพามาตั้งแต่สมัยโบราณและนับว่าเป็นหลักฐานสำคัญที่ทราบถึงความเป็นมา… ในอดีตประมาณ พ.ศ. 2447-2450 เจ้าพระยาข้าหลวงนายอ่อน ซึ่งเป็นผู้ปกครองเมืองเทพา นับว่าเป็นนายอำเภอเทพาคนแรกของอำเภอเทพา ขณะที่ข้าหลวงนายอ่อนปกครองเมืองเทพานั้น ได้สร้างศาลาไว้เป็นที่พักอยู่หน้าเมืองเพื่อไว้เป็นที่พักผ่อนก่อนจะเข้าเมืองเป็นศาลาทำด้วยไม้ และที่ศาลานี้เองมีพระมาจำพรรษาอยู่ ชื่อพระภิกษุนวล ซึ่งเป็นพระธุดงค์ ขณะที่พระภิกษุนวล ฉันภัตตาอาหารเช้าที่เราเรียกว่า จังหัน คนมาทำบุญมากอาหารเหลือ ท่านจึงเอาข้าวที่ฉันจังหันนั้น ปั้นเป็นพระพุทธรูปแล้วห่อด้วยดินเหนียวขึ้น ต่อมาเมื่อเป็นพระพุทธรูปแล้วก็เก็บดอกไม้มาบูชา แล้วเก็บดอกไม้แห้งนั้นไว้ และนำมาปั้นเป็นพระพุทธรูปอีกองค์หนึ่ง ด้วยในช่วงนั้นธูปเทียนนั้นคงหายาก จึงเอาแก่นจันทร์ซึ่งเป็นไม้หอมมาจุดเป็นธูปบูชาเศษไม้หรือขี้เถ้าจากไม้แก่นจันทร์ท่านก็เก็บมาปั้นเป็นพระพุทธรูปอีกองค์หนึ่งรวมสามองค์ ความตั้งใจของพระนวลนั้นเข้าใจว่าพระสามองค์นี้จะแทนพระรัตนตรัยนั่นเอง จึงได้ชื่อว่า “พระจังหัน” “พระเกสร” “พระแก่นจันทร์” โดยให้ประดิษฐานอยู่บนศาลานั้น และได้ทำพิธีปลุกเสกเรียบร้อย และเป็นที่เคารพสักการะของชาวเมือง และเล่ากันว่าพระสามองค์ได้แสดงอภินิหารต่างๆ ชาวบ้านบนบานศาลกล่าวก็ได้สมใจปรารถนาจึงเป็นที่เสื่อมใสศรัทธาของชาวเมืองสมัยนั้น จนเป็นพระคู่บ้านคู่เมืองของเทพามาจนถึงทุกวันนี้ ต่อมาเกิดน้ำท่วมใหญ่จมเมืองเทพา น้ำไหลเชี่ยวมาก และระดับน้ำสูงถึง 15 เมตร ทำให้เมืองเทพา พังทลายประชาชนเมืองเทพา ล้มตายลงจำนวนมาก แม้กระทั้งข้าหลวงนายอ่อนก็เสียชีวิตลงในช่วงนี้ด้วย ศาลาหน้าเมือง ซึ่งทำด้วยไม้ก็พังทลายไปหมด “แต่เป็นที่น่าอัศจรรย์ด้วยพระสามองค์ มิได้รับอันตราย [...]